Mag je een tweet als quote gebruiken?
Een collega journalist vroeg me vorige week of je een tweet als quote mag gebruiken zonder dat je toestemming vraagt aan de betreffende twitteraar. Het antwoord kon ik haar toen niet geven. Het komt soms voor dat een tweet zomaar wordt overgenomen als een quote in een nieuwsbericht op papier. In een internetartikel kun je nog linken naar de tweet. Maar wat als de twitteraar het niet op prijs stelt dat je dat doet? Mag je een tweet als quote gebruiken?
Openbare uitspraak
Na een aantal vragen op Twitter en een zoektocht via verschillende bronnen ben ik wat antwoorden en meningen tegengekomen. De eerste reactie die ik kreeg op mijn vraag via Twitter was van twitteraar en journalist Rik Goverde. Zijn antwoord was: ‘Yep, openbare uitspraak, toch?’ Het woordje toch zette mij aan het denken. Een tweet is inderdaad een openbare uitspraak zodra je deze plaatst zonder een ’slotje’. Want zonder een slotje kan iedereen je statusupdate zien. Een tijd later tweet hij hetvolgende: ‘Nog eens over nagedacht: toestemming hoeft niet, tenzij Tweets Protected. Twitter is openbare geschreven bron dus citaat en bronvermelding volstaat. Mensen twitteren om gehoord te worden. Je mag uiteraard wel toestemming vragen.’
Toestemming vragen
En zo geeft Rik de inleiding naar een tweede vraag. Moet of mag je als journalist toestemming vragen aan de twitteraar zodra je een tweet wilt gebruiken in een artikel of blogpost? Journalist Joost Schellevis tweet dat hij hij vooraf geen toestemming vraagt als het om een publiek persoon gaat. ‘Dan gebruik ik het gewoon, hij of zij zegt het in het openbaar.’ In zijn volgende tweet schrijft hij: ‘Hm ja ik zou het gewoon doen eigenlijk. Tenzij het iemand onnodig kan schaden.’ Met gewoon doen bedoelt hij dat hij geen toestemming vraagt als het om een publiek persoon gaat. Twitteraar en researcher Sander Spek ziet er geen probleem in om het niet te vragen. Hij tweet dat hij het wel zo netjes en een kleine moeite vindt om het vooraf te vragen.
Mag het?
Verschillende invalshoeken en benaderingen zijn hierboven getoond. Maar hoe zit het nu echt? Een van de basisregels in de journalistiek is dat een journalist zich bekend moet maken als journalist. Dan zou je in het geval van een tweet als quote jezelf ook bekend moeten maken als journalist en aan de twitteraar moeten laten weten dat je van plan bent om zijn woorden te gebruiken voor journalistieke doeleinden. Internetjurist Arnoud Engelfriet laat in een mail weten dat dit niet hoeft. Hij schrijft: ‘Uit gepubliceerde bronnen mag je altijd citeren (artikel 15 Auteurswet), mits je maar de bron vermeldt en natuurlijk het citaat ‘eerlijk’ gebruikt. Je hoeft je niet bij de bron te melden als journalist. Als ik een wetenschappelijk paper schrijf, mag ik uit boeken citeren en hoef ik de uitgever niet in te lichten. Idem dito voor een citaat in een nieuwsbericht of eigenlijk elk ander citaat. Je moet natuurlijk niet het citaat zo presenteren dat het lijkt of iemand jou een interview geeft. “Op twitter zegt @SanneBrand dat” is een prima bronvermelding zou ik zeggen.’
Goedkeuring
Student Journalistiek Tom Zwanenburg gaf voordat Arnoud een mail stuurde dit antwoord op mijn vraag: ‘Zolang er bij staat dat het een quote van twitter is denk ik wel ja.. ‘..’ zei jantje op twitter.’ Hij heeft dus gelijk als we naar het antwoord van Arnoud kijken. Mijn mening over het gebruik van tweets als quotes is dat ik het prettiger vind om mensen van tevoren om goedkeuring te vragen. Zo voorkom je scheve gezichten en werk je als journalist transparanter. Je laat mensen immers weten dat je gebruik wilt maken van hun woorden. Dit illustreert ook de reactie die ik via Twitter kreeg van verslaggever Remy van Mannekes toen ik hem vroeg of ik zijn tweet mocht gebruiken voor dit artikel. ‘Prima! Btw best netjes zo’n vraag, zo realiseer ik me nu, omdat jij het zo vraagt… hmm #apart.’
Ik ben benieuwd hoe jij hier tegenaan kijkt. Laat je mening achter in de reacties.
Goed en nuttig artikel! Ik ben het met je eens Sanne dat het netjes is om toestemming te vragen. Mensen tweeten in eerste instantie voor hun followers. Door een tweet in een ander medium te publiceren, bereikt de twitteraar onbedoeld een andere doelgroep en kan hij of zij zonder het te weten mensen kwetsen, irriteren, e.d. Door het missen van de context van de andere tweets / discussie die gaande is op twitter, kan een tweet sowieso een andere betekenis krijgen.
De twitteraar zou zich hier natuurlijk bewust van moeten zijn. De vraag is of dat zo is.
Een wellicht interessante vervolgvraag is: wat doe je als de twitteraar in kwestie je vervolgens vraagt om de tweet niet te citeren? Gaat het puur om het informeren, of gaat het ook om toestemming vragen?
Informeren lijkt me netjes, toestemming vragen minder noodzakelijk. Want hoewel iemand wellicht vooral publiceert voor zijn/haar followers is een niet gelockte twitter-account immers volledig openbaar. De twitteraar heeft dus zelf al gekozen voor het publiceren van zijn of haar mening.
Ha Sanne,
interessant artikel. En hoewel het inderdaad netjes zou zijn om de twitteraar vooraf te informeren, vind ik dat absoluut niet noodzakelijk. Ook ethisch gezien niet. De twitteraar zelf heeft besloten zijn mening openbaar te maken, zeker publieke figuren als politici. Het citaat daarna opnemen in een artikel, is ongeveer hetzelfde als RT’en, lijkt me. In die zin dat het een verdere verspreiding is, geen oorspronkelijke openbaarmaking.
De Hyver, Facebooker of Twitteraar die nu nog niet beseft dat wat hij/zij in het openbaar meldt ook echt openbaar is (voor vrienden, werkgever, klanten, toekomstige werkgevers), heeft de afgelopen jaren echt niet goed opgelet. Zie ook het FHJ-relletje van een maand of wat geleden, toen een aantal studenten zich op Twitter nogal expliciet uitliet over Albayrak.
Maar, zoals Engelfriet in zijn mail al schreef: het citaat niet manipuleren, en vertellen waar je het vandaan hebt.
[...] op over de juridische status van Twitterberichten of tweets. Recent kregen wij bijvoorbeeld de vraag voorgelegd of je tweets als citaat mag opvoeren in bijvoorbeeld een krantenartikel of [...]
[...] Mag je een tweet als quote gebruiken? [...]
[...] Mag je een tweet als quote gebruiken? [...]